Jak wykorzystać prefabrykację, by przyspieszyć cykl realizacji i obniżyć koszty

Prefabrykacja może skrócić realizację inwestycji i obniżyć jej łączny koszt, jeśli zostanie uwzględniona już podczas projektowania. Największa oszczędność czasu wynika z tego, że elementy powstają w zakładzie, podczas gdy na działce trwają prace przygotowawcze. Oszczędność pieniędzy nie bierze się natomiast wyłącznie z ceny gotowych ścian czy modułów. Zależy także od długości budowy, nakładu pracy na placu, ilości odpadów, transportu oraz kosztów finansowania. Aby wykorzystać ten potencjał, trzeba zaplanować produkcję, dostawy i montaż jako jeden proces.

Skąd bierze się krótszy czas realizacji?

W tradycyjnym sposobie budowania następna część robót często może się rozpocząć dopiero po zakończeniu poprzedniej. Prefabrykacja pozwala część tej pracy przenieść poza plac budowy. Gdy ekipa przygotowuje teren i wykonuje fundamenty, zakład może wytwarzać ściany, stropy lub inne elementy przewidziane w projekcie. Po dostawie są one montowane na miejscu, co ogranicza zakres robót wykonywanych od podstaw na budowie.

Równoległość działa tylko wtedy, gdy obie części harmonogramu są ze sobą zsynchronizowane. Zbyt wczesna dostawa może stworzyć problem ze składowaniem, a opóźnienie fundamentów sprawi, że gotowe elementy będą czekać na montaż. Dlatego harmonogram powinien obejmować nie tylko termin produkcji, lecz także gotowość placu, transport, pracę dźwigu i kolejność ustawiania prefabrykatów.

Przeniesienie części robót do zakładu zmniejsza zależność produkcji elementów od pogody i pozwala ograniczyć niektóre przerwy technologiczne na budowie. Nie usuwa jednak wszystkich ryzyk: warunki atmosferyczne nadal mogą wpływać na roboty ziemne, fundamentowe czy sam montaż.

Skala możliwego przyspieszenia zależy od rodzaju inwestycji. Raport „Prefabrykacja w Polsce. Szanse i bariery” podaje średnio osiem miesięcy na wykonanie konstrukcji prefabrykowanej, czyli około dwa razy krócej niż w porównywanej technologii tradycyjnej. Nie jest to czas ukończenia całego budynku ani obietnica dla każdego projektu. Z kolei według raportu McKinsey budownictwo modułowe może skrócić harmonogram o 20–50%. Ten wynik dotyczy rozwiązań modułowych i nie należy go automatycznie odnosić do każdej formy prefabrykacji.

Decyzję o prefabrykacji podejmij przed dopracowaniem projektu

Prefabrykacja daje więcej możliwości, gdy wpływa na projekt od początku, zamiast być późną zamianą technologii. Trzeba odpowiednio wcześnie ustalić wymiary elementów, ich podział, połączenia, przebieg instalacji i sposób montażu. Zmiana otworu, trasy przewodu czy geometrii elementu po uruchomieniu produkcji może wymagać przeróbki gotowego prefabrykatu albo zmiany kolejności prac.

Nie oznacza to, że każde rozwiązanie musi być identyczne. Warto jednak szukać powtarzalności tam, gdzie nie ogranicza funkcji budynku. Jeżeli kondygnacje mają podobny układ, można powtarzać wybrane ściany, stropy lub części instalacji. Ułatwia to przygotowanie dokumentacji, planowanie produkcji i organizację montażu. Im więcej wyjątkowych elementów, tym uważniej trzeba ocenić, czy korzyść z prefabrykacji równoważy dodatkową pracę projektową i produkcyjną.

Szczególnie ważna jest koordynacja branż. Konstruktor, architekt i projektanci instalacji powinni pracować na zgodnych ustaleniach dotyczących otworów, przejść i połączeń. Wspólny model BIM może pomóc wykryć kolizję, zanim element trafi do produkcji: na przykład miejsce, w którym planowany przewód przecina fragment konstrukcji. Model nie zastępuje uzgodnień ani kontroli dokumentacji, ale ułatwia ocenę skutków zmian na etapie, gdy poprawki są zwykle prostsze.

Znaczenie tej pracy potwierdza badanie opublikowane w „Scientific Reports”, dotyczące kosztów całego procesu prefabrykacji. Jego autorzy wskazali projektowanie jako etap o największym znaczeniu dla kontroli kosztów; większe nakłady na przygotowanie projektu mogły ograniczać wydatki później, podczas produkcji i montażu. Oszczędzanie na dokumentacji może więc przenieść koszt na etap, na którym błąd jest trudniejszy do naprawienia.

Jak porównać koszty prefabrykacji z budową tradycyjną?

Cena pojedynczego prefabrykatu nie pokazuje, czy cała inwestycja będzie tańsza. Rzetelne porównanie wymaga dwóch wariantów tego samego budynku, o możliwie takim samym zakresie i standardzie. Osobno warto zestawić koszty bezpośrednie, a osobno wydatki wynikające z czasu trwania przedsięwzięcia.

W kalkulacji uwzględnij:

  • Projekt i przygotowanie produkcji. Sprawdź koszt dokumentacji, koordynacji branż i ewentualnych zmian projektu.
  • Elementy oraz dostawy. Porównaj koszt wytworzenia, transportu i rozładunku z materiałami oraz pracą potrzebną w wariancie tradycyjnym.
  • Montaż i organizację budowy. Uwzględnij dźwig, ekipy, zaplecze, nadzór, roboty wykonywane na miejscu oraz gospodarowanie odpadami.
  • Czas i finansowanie. Oceń, jak zmiana terminu zakończenia wpływa na koszty utrzymania budowy i finansowania inwestycji.

Takie rozdzielenie jest istotne, bo szybsza budowa nie musi oznaczać tańszych elementów. W analizie konkretnego projektu przedstawionej przez firmę Mortenson zastosowanie prefabrykacji skróciło harmonogram o 72 dni robocze i zmniejszyło nakład pracy na placu, ale koszty bezpośrednie były o 6% wyższe. Korzyści czasowe i niższe koszty pośrednie trzeba więc policzyć, zamiast zakładać, że zrekompensują droższe wykonanie.

Możliwy jest również odwrotny wynik. Raport „Prefabrykacja w Polsce. Szanse i bariery” przytacza przykład inwestycji, której łączny koszt przy zastosowaniu prefabrykacji był o około 6% niższy niż w wariancie murowanym. To rezultat konkretnego porównania, a nie średnia oszczędność dostępna na całym rynku.

Na wynik finansowy może wpływać także zużycie materiałów. Produkcja w zakładzie ułatwia dokładne planowanie ilości i wykorzystanie powtarzalnych rozwiązań. W badaniu NIST i McGraw-Hill Construction 77% ankietowanych specjalistów oceniło, że prefabrykacja pomaga ograniczać odpady budowlane. Jest to ocena respondentów, nie pomiar redukcji, który można bezpośrednio wpisać do kosztorysu własnej inwestycji.

Transport i montaż zaplanuj przed zatwierdzeniem elementów

Duży element może przyspieszyć montaż, ale tylko wtedy, gdy da się go sprawnie dostarczyć i ustawić. Podział budynku na prefabrykaty należy więc uzgodnić z warunkami dojazdu. Znaczenie mają wymiary i masa ładunku, ograniczenia na trasie, możliwość manewrowania pojazdami oraz dostępne miejsce przy budynku.

Równie ważna jest organizacja pracy po dostawie. Trzeba przewidzieć miejsce rozładunku, dostępność odpowiedniego dźwigu i kolejność montażu. Jeżeli teren jest ciasny, korzystne może być dostarczanie elementów zgodnie z kolejnością ich ustawiania, zamiast gromadzenia ich na placu. Taki sposób działania wymaga jednak uzgodnienia terminów z producentem i przewoźnikiem. Zakłócenie dostawy może wtedy zatrzymać ekipę montażową.

Warto ocenić logistykę jeszcze przed ostatecznym przyjęciem wielkości elementów. Czasem bardziej opłacalny okaże się inny podział konstrukcji: zwiększy liczbę części, ale uprości transport lub pozwoli użyć dostępnego sprzętu. O wyborze nie powinna decydować wyłącznie szybkość produkcji w zakładzie.

Kiedy prefabrykacja ma największy sens?

Najłatwiej wykorzystać ją w projektach, w których da się powtarzać rozwiązania i wcześnie ustalić ich szczegóły. Dotyczy to między innymi budynków o podobnych układach kondygnacji lub powtarzalnych częściach. Korzyść może być szczególnie istotna tam, gdzie długi okres budowy zwiększa koszty finansowania albo utrudnia dostęp do wykonawców na placu. W Polsce niedobór pracowników budowlanych należał w 2024 r. do problemów wskazywanych przez EURES; przeniesienie części robót do zakładu może zmniejszyć zapotrzebowanie na niektóre prace wykonywane na miejscu.

Mniejszą przewagę można uzyskać przy projekcie wymagającym licznych zmian w trakcie realizacji, dużej liczby nietypowych elementów lub skomplikowanego transportu. W takich warunkach warto rozważyć prefabrykację wybranych części budynku, zamiast zakładać, że cała konstrukcja musi powstać w jednej technologii. O zakresie powinno decydować porównanie harmonogramu i pełnych kosztów obu wariantów.

Dane ankietowe pokazują potencjał, ale nie zastępują takiej analizy. W badaniu obejmującym ponad 800 specjalistów z branży projektowej i budowlanej 66% respondentów oceniło wpływ prefabrykacji na harmonogram pozytywnie, a 65% wskazało korzystny wpływ na budżet. Są to doświadczenia i opinie uczestników badania, nie gwarantowane wyniki konkretnej inwestycji. Realna oszczędność powstaje wtedy, gdy projekt, produkcja, przygotowanie placu i dostawy pasują do siebie — oraz gdy koszt krótszego czasu budowy jest widoczny w kalkulacji obok ceny samych prefabrykatów.

Przeczytaj również:

Przeczytaj również

Więcej ->> Firma